کانکتور MC4 چیست؟ راهنمای انتخاب، سازگاری و نکات ایمنی

پشت هر پنل خورشیدی دو کابل کوتاه با دو کانکتور هست: یکی نر و یکی ماده. پنل‌ها با همین کانکتورها به هم وصل می‌شوند و رشته‌ها با همین نوع کانکتور به اینورتر می‌رسند. در یک نیروگاه چندصد کیلوواتی هزاران اتصال از این نوع وجود دارد و کیفیت هرکدام روی تولید و ایمنی کل سیستم اثر می‌گذارد.

کانکتور MC4 چیست؟

MC4 یک کانکتور تک‌پین برای مدارهای DC سیستم‌های خورشیدی است. هر اتصال از یک جفت تشکیل می‌شود: کانکتور نر و کانکتور ماده که در هم فرو می‌روند و با زبانه‌های قفل‌شونده بسته می‌شوند. داخل هر کانکتور یک پین (در نر) یا سوکت (در ماده) فلزی هست که با پرس روی سر کابل بسته می‌شود؛ واشر و مهرهٔ پشت کانکتور هم آب و گرد و غبار را بیرون نگه می‌دارد.

نام MC4 از شرکت سوئیسی Multi-Contact، که امروز بخشی از گروه Stäubli است، و قطر ۴ میلی‌متری پین تماس آن گرفته شده است. MC4 نام تجاری Stäubli است؛ سازنده‌های دیگر کانکتور «از نوع MC4» می‌سازند و در بازار همین نام را به‌عنوان اسم عام این نوع کانکتور به کار می‌برند.

اجزای کانکتور MC4

• بدنهٔ نر و ماده: از پلاستیک مقاوم در برابر آفتاب.

• پین و سوکت فلزی: معمولاً از مس با روکش فلزی، که روی کابل پرس می‌شود.

• واشر آب‌بندی و مهرهٔ پشت کانکتور: کابل را محکم نگه می‌دارد و دور آن را آب‌بندی می‌کند.

• زبانهٔ قفل: دو نیمه را قفل می‌کند تا بدون ابزار باز نشوند.

مشخصاتی که هنگام خرید باید چک کرد

استاندارد IEC 62852 کانکتورهای مدارهای DC سیستم‌های فتوولتائیک را تا ولتاژ نامی ۱۵۰۰ ولت DC و جریان نامی ۱۲۵ آمپر برای هر کنتاکت پوشش می‌دهد.

خطر وصل‌کردن MC4 دو برند مختلف

مهم‌ترین نکتهٔ این مقاله: نر و مادهٔ هر اتصال باید از یک سازنده و یک خانوادهٔ محصول باشد. کانکتورهای برندهای مختلف ممکن است در ظاهر یکی باشند و در هم هم بروند، اما ابعاد، تلرانس‌ها و جنسشان یکی نیست.

آزمون‌های استانداردهایی مثل IEC 62852 برای جفت کانکتورهای یک سازنده نوشته شده‌اند. Stäubli، سازندهٔ MC4 اصلی، در بیانیه‌ای دربارهٔ همین موضوع توضیح می‌دهد که جفت‌کردن دوشاخهٔ یک سازنده با مادگی سازندهٔ دیگر یک اتصال تازهٔ گواهی‌نشده می‌سازد، و این کار (Cross-mating) اغلب به خرابی، افت توان و آتش‌سوزی رسیده است. در چنین حالتی سازنده‌ها مسئولیتی ندارند و مسئولیت معمولاً با نصاب است.

کانکتور پنل‌ها را سازندهٔ پنل انتخاب کرده است. اگر کابل رشته به کانکتور پنل وصل می‌شود، کانکتور سر کابل را از همان برند و مدل کانکتور پنل بگیرید، یا از سازندهٔ پنل بپرسید کدام کانکتور برای اتصال مجاز است.

نصب درست کانکتور MC4

1. ابزار پرس مخصوص: پین را فقط با ابزار پرسی که سازندهٔ کانکتور برای آن پین تعیین کرده پرس کنید. انبردست یا پرس نامناسب اتصال شلی می‌سازد که گرم می‌شود.

2. طول لخت‌کردن کابل را از دفترچهٔ سازنده بگیرید؛ نه رشتهٔ مسی بیرون بماند، نه عایق زیر پرس برود.

3. امتحان کشش: پس از جاانداختن پین در بدنه، کابل را بکشید تا مطمئن شوید پین در جای خود قفل شده است.

4. سفت‌کردن مهره با آچار مخصوص و به اندازهٔ گشتاور دفترچه؛ نه کمتر، که آب‌بندی نمی‌شود، نه بیشتر، که واشر و بدنه آسیب می‌بیند.

5. قطبیت و ولتاژ رشته را پیش از وصل‌کردن به اینورتر با مولتی‌متر چک کنید.

چرا کانکتور MC4 را نباید زیر بار جدا کرد؟

کانکتورهای MC4 برای قطع جریان ساخته نشده‌اند. IEC 62852 این کانکتورها را بدون قابلیت قطع جریان تعریف می‌کند: ممکن است زیر ولتاژ وصل یا جدا شوند، اما نه وقتی جریان از آن‌ها می‌گذرد. اگر رشته‌ای را که جریان دارد با جداکردن کانکتور قطع کنید، قوس الکتریکی DC ایجاد می‌شود که هم کانکتور را می‌سوزاند و هم برای شخص خطرناک است. روی بسیاری از کانکتورها به همین دلیل نوشته شده: Do not disconnect under load.

پیش از جداکردن هر کانکتور، اول اینورتر را خاموش و کلید قطع DC را باز کنید.

نگهداری و بازدید کانکتورها

• در بازدیدهای دوره‌ای، کانکتورها را از نظر تغییر رنگ، ذوب‌شدگی، ترک و شل‌شدن مهره نگاه کنید.

• کانکتوری که داغ کرده یا تغییر رنگ داده را تعویض کنید، نه تعمیر.

• کانکتورها را روی سقف یا زمین رها نکنید؛ آب ایستاده و گرد و غبار به آن‌ها آسیب می‌زند. کانکتورهای بی‌استفاده را با درپوش ببندید.

• دوربین حرارتی (ترموویژن) اتصال‌های داغ را پیش از خرابی نشان می‌دهد.

کانکتورهای انشعابی

برای موازی‌کردن دو رشته، کانکتورهای انشعابی (Y یا Branch) به کار می‌روند. موازی‌کردن رشته‌ها جریان ورودی اینورتر را بیشتر می‌کند؛ پیش از استفاده از انشعاب، حد جریان ورودی و جریان اتصال کوتاه هر MPPT را در دیتاشیت اینورتر ببینید.

کانکتورهای خورشیدی در نوراوان

ONCCYMC4 1500V 40Aکانکتور خورشیدی ONCCY مدل MC4 1500V 40Aمشخصات و استعلام قیمتONCCYMC4 1000Vکانکتور خورشیدی ONCCY مدل MC4 1000Vمشخصات و استعلام قیمتONCCYEPV-P2-70کانکتور خورشیدی انشعابی ONCCY مدل EPV-P2-70مشخصات و استعلام قیمت

همهٔ مدل‌ها را در دستهٔ کانکتورهای خورشیدی ببینید و برای سفارش، تعداد و سطح مقطع کابل را در فرم استعلام بنویسید.

پرسش‌های متداول

منابع

• IEC 62852:2014+AMD1:2020: کانکتورهای مدارهای DC در سیستم‌های فتوولتائیک؛ الزامات ایمنی و آزمون‌ها.

• بیانیهٔ Stäubli دربارهٔ اتصال کانکتورهای سازنده‌های مختلف (PDF، انگلیسی).